Onlar Artık Burada Oturmuyor

Bazen şikayet ediyorum hayata benmerkezci gözlüklerle bakmaya fena alışıyoruz diye. Neyse ki kitaplar var da kendi kalıplarımızın ve sınırlarımızın dışında, bizden daha fazla dünyayı renklendiren başka yaşamları görebiliyoruz. İçinde bulunduğumuz kasım ayında işte böyle okuyana ilham veren ve kıymetli hatıralara pencere açan bir kitap piyasaya çıktı, adı “Onlar Artık Burada Oturmuyor”.

Amerika’da yaşayan yazar Hale Koray yakın geçmişimize ait unuttuğumuz, ama aslında biz farkında olmadan günümüzü şekillendiren yaşanmışlıkları bizlere tekrar hatırlatıyor. Mesela bugün artık izini görmesek de İzmir’in geçmişteki kozmopolit yapısından nasıl bir miras aldığını “İzmir Kız Lisesi'nde, Sarı Kışla'da ve Musevi “kortejolarda” da geçen canlı hikayelerle gözler önüne seriyor.

Hale Koray A.B.D'de yaşasa da Türk edebiyatını ve düşünce dünyasını yazdığı makaleler ve kitaplarla zenginleştirmekte.

Yazar Hale Koray benim için önemli bir isim, çünkü kendisi aynı zamanda anne tarafından uzak bir kuzenim. Benim dedem ve onun ninesi kardeş. Ortak geçmişimiz 19. yüzyılda İzmir’de yaşamış büyük dedemiz Rıza Efendi'ye kadar gidiyor. Kitabında anlattığı müşterek geçmişimize ait hikayeleri okumak benim için ayrıca heyecan verici.

“Onlar Artık Burada Oturmuyor” kitabı yakın tarihimizin birçok ilginç olayı ve şahsiyetiyle dopdolu. Bir sayfada 1968 ruhunu yaşayan İstanbul Üniversitesi ve Deniz Gezmiş ile ilgili bir hatırayı okurken diğer sayfada Orhan Kemal ve Fazıl Hüsnü Dağlarca’yla karşılaşabiliyorsunuz. Birkaç sayfa sonra ise mekanda bir yolcuk yapıp İngiltere’ye, Exeter Üniversitesine geçiyorsunuz. Tabi bir de 1993 yılında Sivas Katliamında hayatını kaybeden şair Metin Altıok'la ilgili anılar var.

Aziz Nesin’e kitapta çok önemli bir yer verilmiş. Hale Koray ve Aziz Nesin dostluğu Nesin vefat edene kadar sürmüş. Biz de okurlar olarak bu dostluktan kalan yaşanmışlıklara tanıklık edebiliyoruz.

Hale Koray 68 ruhu taşıyan özgürlükçü bir aydın. A.B.D’ye göç ettiği zaman bazı solcu arkadaşları kendisini eleştirmişler, ama o kulak asmamış (Dedelerinden gelen kanı tanıdığım için hiç şaşırmıyorum!). Özgürlükçü bir aydın olarak Yeni Dünya’da hayatına devam etmiş.

A.B.D'deki çalışmaları esnasında tercümanlık da yapan yazar Türkiye’den gelen üst düzey heyetlerin kabulünde Nancy Reagan ve Laura Bush gibi “First Lady"lere eşlik etmiş. Kitapta bu karşılaşmalarla ilgili anılar da mevcut. Ülkemizdeki birçok önemli şahsiyet Amerika’yı ziyaret ettiğinde yolu Hale Koray’la kesişmiş. Kitapta Ali Ekber Çiçek’ten, Profosör Halil İnalcık’a kadar çok çeşitli disiplinlerden gelen insanlarla ilgili anekdotlar mevcut.

Benim de Haleyle hatıralarım var. Kendisiyle 2022 yılı Nisan ayında Amerika’nın Virginia eyaletinde buluştum. Trenden inerken beni dedemin fotoğrafıyla karşılaması büyük bir sürpriz oldu. Ağaçlıklar içindeki evlerinde ailesine misafir oldum. Doğayla baş başa, kuşlar, tilkiler, sincaplar arasında çok güzel birkaç gün geçirdim. Washington DC’de Beyaz Sarayı, Lincoln Anıtını ve Senato Binasını birlikte ziyaret ettik.

A.B.D’nin kurucularından Bağımsızlık Bildirisini hazırlayan Thomas Jefferson’ın anıtına ise ben onsuz gittim, ancak giderken “anıtı iyice incele beni hatırlarsın” dedi. Anıtı izlerken kubbedeki yazıyı görünce tebessüm etim; ne demek istediğini anlamıştım: “I have sworn upon the altar of God eternal hostility against every form of tyranny over the mind of man." (Allah nezdinde yemin ederim ki insan aklını tahakkümü altına almaya kalkan her ne olursa olsun sonsuza kadar benim düşmanımdır.)

Teşekkürler Hale Koray, tüm bu güzel anılar için.

Volkan Gönenç

6-11-2022

Kadıköy

Bu yazı ve içeriğinde yer alan fotoğraf K. Volkan Gönenç'e (Yazar) ait olup, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu kapsamında korunmaktadır. Bu hakları ihlal eden kişiler, 5846 sayılı Fikir ve Sanat eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan hukuki ve cezai yaptırımlara tabi olurlar. Yazardan yazılı izin alınmadan kısmen veya tamamen herhangi bir vasıtayla basılamaz, kopyalanamaz, ancak yazarın adını ve web sitesini kaynak göstermek kaydıyla özetleme ve kısmi alıntı yapılabilir.